دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
نوێترین دەرمانەکان
259 دەرمان
Mucinex, Robitussin, Humibid
guaifenesin
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: گوایفێنزین دەرمانێکی چاوەڕوانیکەرە (expectorant) کە کاردەکات بۆ تەنکترکردنەوەی بلغم و شلکردنەوەی دەردراوەکانی ناو ڕێڕەوی هەناسە. ئەمەش یارمەتی دەدات بۆ ئاسانتر کۆکە کردن و دەرکردنی بلغم لە سییەکان. میکانیزمی تەواوی کارکردنی بە تەواوی ڕوون نییە، بەڵام وا دادەنرێت کە کاربکات لە ڕێگەی زیادکردنی دەردراوەکانی ڕێڕەوی هەناسە و کەمکردنەوەی لکانی بلغم. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: گوایفێنزین ئیثەرێکی گلیسیرۆلە و دەستەی کیمیایی فینۆلی هەیە. دەرمانێکی سپی یان نزیک سپییە، بێ بۆنە و تامێکی تاڵاوی هەیە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: گوایفێنزین بە شلکردنەوەی بلغم و ئاسانکردنی کۆکە، یارمەتی پاککردنەوەی ڕێڕەوی هەناسە دەدات. ئەمەش دەبێتە هۆی باشتربوونی هەناسەدان و کەمبوونەوەی ناڕەحەتی لە سنگدا. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): گوایفێنزین بە خێرایی لە ڕێڕەوی هەرس هەڵدەمژرێت. بەردەستبوونی زیندەیی دەگۆڕێت بەهۆی میتابۆلیزمی یەکەم تێپەڕبوون (first-pass metabolism) لە جگەردا. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): زانیارییەکی کەم هەیە دەربارەی دابەشبوونی گوایفێنزین لە جەستەدا. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): گوایفێنزین لە جگەردا میتابۆلیزە دەکرێت و بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی میزەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی گوایفێنزین کورتە، نزیکەی یەک کاتژمێرە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی چڕی لە خوێندا نزیکەی ١٥-٣٠ خولەکە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: گوایفێنزین بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی کۆکەی بەرهەمهێنەر (productive cough) بەکاردێت کە بەهۆی هەوکردنی ڕێڕەوی هەناسەوە دروست بووە، وەک سەرما و ئەنفلۆنزا. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: هیچ بەکارهێنانێکی لاوەکی پەسەندکراو نییە. - نەخۆشییە ئامانجەکان: کۆکەی بەرهەمهێنەر، هەوکردنی ڕێڕەوی هەناسە، برۆنشیتی درێژخایەن. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: شلکردنەوەی بلغم، ئاسانکردنی کۆکە، پاککردنەوەی ڕێڕەوی هەناسە، باشترکردنی هەناسەدان. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەرییەکانی گوایفێنزین بە شێوەیەکی گشتی لە ماوەی ٣٠ خولەک بۆ ١ کاتژمێر دەست پێدەکات. - ماوەی کارکردنی دەرمان: ماوەی کارکردنی گوایفێنزین نزیکەی ٤-٦ کاتژمێرە. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): بە شێوەیەکی گشتی کارلێکی گرنگی دەرمانی نییە، بەڵام پێویستە ئاگاداری بەکارهێنانی هاوکات لەگەڵ دەرمانەکانی تری کۆکە بیت. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خۆراک کاریگەرییەکی ئەوتۆی نییە لەسەر هەڵمژینی گوایفێنزین. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: گوایفێنزین بۆ ماوەیەکی کورت بەکاردێت. ئەگەر نیشانەکان لە ماوەی ٧ ڕۆژدا باشتر نەبوون یان خراپتر بوون، پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: گوایفێنزین تەنها چاوەڕوانیکەرە و هیچ کاریگەرییەکی دژە هەوکردن یان دژە ئازاری نییە. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بە شێوەیەکی گشتی سەلامەتە، بەڵام هەندێک کاریگەری لاوەکی وەک دڵتێکەڵهاتن و ڕشانەوەی لێ چاوەڕوان دەکرێت.
(English) Sal Ammoniac, various cough syrups (check specific formulations)
ammoniumchloride
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: ئەمۆنیۆم کلۆراید دەرمانێکە کە وەکوو دەرمانی دژە کۆکە (expectorant) و ترشێنەری سیستەمی بەکاردێت. میکانیزمی کارکردنی تەواوی بە تەواوی ڕوون نییە، بەڵام وا دادەنرێت کە بە هاندانی ڕژێنی هەناسەدان و زیادکردنی دەردانی شلەی ناو بۆڕییەکانی هەناسەدان کاردەکات، ئەمەش یارمەتی شلکردنەوەی بەڵغەم و ئاسانکردنی کۆکە دەکات. هەروەها، ئەمۆنیۆم کلۆراید دەتوانێت ترشی خوێن زیاد بکات. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: ئەمۆنیۆم کلۆراید خوێیەکی ئینئۆرگانیکە کە لە ئایۆنەکانی ئەمۆنیۆم (NH4+) و کلۆراید (Cl-) پێکهاتووە. بە شێوەیەکی ئاسایی وەکوو کریستاڵی سپی یان پۆدەر دەردەکەوێت و لە ئاودا دەتوێتەوە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: ئەمۆنیۆم کلۆراید کاریگەری لەسەر سیستەمی هەناسەدان و سیستەمی میزکردن هەیە. لە سیستەمی هەناسەداندا، یارمەتی شلکردنەوەی بەڵغەم دەدات. لە سیستەمی میزکردنیشدا، دەتوانێت ترشی میز زیاد بکات. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی: ئەمۆنیۆم کلۆراید بە خێرایی لە ڕیخۆڵەکاندا هەڵدەمژرێت. بەردەستبوونی زیندەیی بە تەواوی دیاری نەکراوە، بەڵام وا دادەنرێت کە باش بێت. - دابەشبوون لە جەستەدا: ئەمۆنیۆم کلۆراید بە شێوەیەکی بەرفراوان لە سەرانسەری جەستەدا دابەش دەبێت. - میتابۆلیزم و دەرچوون: ئەمۆنیۆم کلۆراید لەلایەن جگەرەوە میتابۆلیزم دەکرێت و لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی ئەمۆنیۆم کلۆراید نزیکەی 6 کاتژمێرە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە خوێندا نزیکەی 1-3 کاتژمێرە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: وەکوو دەرمانی دژە کۆکە (expectorant) بۆ شلکردنەوەی بەڵغەم و ئاسانکردنی کۆکە. هەروەها، بۆ چارەسەرکردنی ئەلکالۆز (alkalosis) بەکاردێت. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: لە هەندێک حاڵەتدا، بۆ زیادکردنی ترشی میز لە چارەسەری هەندێک جۆری بەردی گورچیلەدا بەکاردێت. - نەخۆشییە ئامانجەکان: کۆکە، بەڵغەم، ئەلکالۆز. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: شلکردنەوەی بەڵغەم و ئاسانکردنی کۆکە، ڕاستکردنەوەی ئەلکالۆز. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەری دژە کۆکە (expectorant) بە شێوەیەکی گشتی لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا دەردەکەوێت. - ماوەی کارکردنی دەرمان: ماوەی کارکردنی دەرمان بەندە لەسەر دۆخی نەخۆشەکە و دۆزەکە. - کارلێکەکانی دەرمانی: ئەمۆنیۆم کلۆراید دەتوانێت کارلێک لەگەڵ هەندێک دەرمانی تردا بکات، لەوانە دەرمانەکانی میزپێکەر (diuretics) و هەندێک دەرمانی دڵ. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خۆراک دەتوانێت هەڵمژینی ئەمۆنیۆم کلۆراید کەمێک دوا بخات. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لەو کەسانەی کە کێشەی گورچیلە یان جگەریان هەیە. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: دەرمانەکانی تری دژە کۆکە (expectorants) وەک گوایفێنسین (guaifenesin) بەردەستن. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بە شێوەیەکی گشتی سەلامەتە ئەگەر بە شێوەیەکی ڕێکوپێک بەکاربهێنرێت.
Zaditor, Alaway, Ketotifen
ketotifen
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: کیتۆتیفین دژەهیستامینێکە و سەقامگیرکەری خانەکانی مەستە. میکانیزمی کارکردنی بریتییە لە ڕێگریکردن لە دەردانی ماددە کیمیاییەکانی وەک هیستامین لە خانەکانی مەستە و ڕێگریکردن لە کاریگەرییەکانی هیستامین لەسەر ڕیخۆڵەکان. هەروەها، کیتۆتیفین دەتوانێت ڕێگری لە کۆبوونەوەی ئیۆزینۆفیلەکان بکات لە شوێنی هەوکردن. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: کیتۆتیفین مشتقێکی بێنزۆسایکلۆهێپتۆتیۆفینە. تایبەتمەندییەکانی بریتییە لە توانای ڕێگریکردن لە دەردانی ماددەکانی هەوکردن و دژەهیستامین بوون. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: کیتۆتیفین کاریگەری لەسەر سیستەمی هەناسە و چاو هەیە، بە کەمکردنەوەی هەوکردن و خوروو لەو ئەندامانەدا. • فارماکۆکینێتیکس: - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی: کیتۆتیفین بە خێرایی لە ڕیخۆڵەوە هەڵدەمژرێت، بەڵام بەردەستبوونی زیندەیی کەمە بەهۆی میتابۆلیزمی قۆناغی یەکەم لە جگەردا. - دابەشبوون لە جەستەدا: کیتۆتیفین بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جەستەدا دابەش دەبێت. - میتابۆلیزم و دەرچوون: کیتۆتیفین لە ڕێگەی جگەرەوە میتابۆلیزە دەکرێت و لە ڕێگەی میز و پیساییەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی کیتۆتیفین نزیکەی 12 کاتژمێرە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە خوێندا نزیکەی 2-4 کاتژمێرە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: چارەسەری هەستیاری چاو (Allergic Conjunctivitis)، چارەسەری ڕاگرتنەوەیی (Prophylactic) بۆ تەنگەنەفەسی (Asthma). - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: هەندێک جار بۆ چارەسەری هەستیاری پێست (Urticaria) بەکاردێت. - نەخۆشییە ئامانجەکان: هەستیاری چاو، تەنگەنەفەسی، هەستیاری پێست. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: کەمکردنەوەی خوروو، سووربوونەوە، و ئاوسانی چاو لە هەستیاری چاودا. کەمکردنەوەی ڕوودانی هێرشەکانی تەنگەنەفەسی. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەرییەکانی کیتۆتیفین لەوانەیە چەند ڕۆژێک یان هەفتەیەک بخایەنێت تا بە تەواوی دەربکەوێت، بەتایبەتی بۆ چارەسەری تەنگەنەفەسی. - ماوەی کارکردنی دەرمان: کاریگەرییەکانی کیتۆتیفین دەتوانێت بۆ ماوەی 12 کاتژمێر یان زیاتر بخایەنێت. - کارلێکەکانی دەرمانی: دەرمانە هێورکەرەوەکان (Sedatives) و ئەلکحول دەتوانن کاریگەرییە هێورکەرەوەکانی کیتۆتیفین زیاد بکەن. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خۆراک کاریگەرییەکی ئەوتۆی نییە لەسەر هەڵمژینی کیتۆتیفین. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: کیتۆتیفین بۆ چارەسەری هێرشی توندی تەنگەنەفەسی بەکارنایەت، بەڵکوو بۆ ڕێگریکردن لە هێرشەکان بەکاردێت. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: کیتۆتیفین هەم دژەهیستامینە و هەم سەقامگیرکەری خانەکانی مەستەیە، کە ئەمە تایبەتمەندییەکی سەرەکییە. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بەگشتی سەلامەتە، بەڵام دەبێت ئاگاداری کاریگەرییە لاوەکییەکانی وەک خەواڵوویی و وشکی دەم بین.
Lovenox
enoxaparin
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: ئینۆکسەپارین سۆدیۆم دژەخوێنبەستنە لە جۆری هیپارینی کێش کەم (LMWH). کاردەکات بە زیادکردنی چالاکییەکانی ئەنتیثرۆمبین III، کە فاکتەرەکانی خوێنبەستن دەکوژێت، بەتایبەتی فاکتەری Xa. ئەمەش ڕێگری دەکات لە دروستبوونی خوێنبەستن. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: ئینۆکسەپارین سۆدیۆم پۆلیساکاریدێکی سلفاتکراوە کە لە ڕێگەی دیپۆلیمەریزاسیۆنی بەنزایل ئێستەری هیپارینی بەدەستهاتووە. کێشی گەردیلەیی مامناوەندی نزیکەی 4500 دالتۆنە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: ئینۆکسەپارین سۆدیۆم کاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە لەسەر سیستەمی خوێنبەستن، بە ڕێگریکردن لە دروستبوونی خوێنبەستن و گەورەبوونی خوێنبەستووەکانی پێشوو. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): دوای بەکارهێنانی ژێرپێست، ئینۆکسەپارین سۆدیۆم بە خێرایی و تەواوی هەڵدەمژرێت. بەردەستبوونی زیندەیی نزیکەی 100٪ ە. - دابەشبوون لە جەستەدا (Distribution): قەبارەی دابەشبوون نزیکەی 5 لیترە. - میتابۆلیزم و دەرچوون (Metabolism & Excretion): ئینۆکسەپارین سۆدیۆم لەلایەن جگەرەوە میتابۆلیزە دەکرێت و لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن (Half-life) و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی لابردنی ئینۆکسەپارین سۆدیۆم نزیکەی 4-5 کاتژمێرە دوای بەکارهێنانی یەک دۆز. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە خوێندا نزیکەی 3-5 کاتژمێرە دوای بەکارهێنانی ژێرپێست. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: * ڕێگریکردن لە خوێنبەستن لە قووڵایی دەمارەکان (DVT) کە لەوانەیە ببێتە هۆی گیرانی سییەکان (Pulmonary Embolism) لە نەشتەرگەرییەکاندا، بەتایبەتی نەشتەرگەری گۆڕینی جومگەکان. * چارەسەرکردنی خوێنبەستن لە قووڵایی دەمارەکان (DVT) کە لەوانەیە ببێتە هۆی گیرانی سییەکان (Pulmonary Embolism). * ڕێگریکردن لە خوێنبەستن لە نەخۆشانی نەخۆشی دڵ کە ناجێگیرە (Unstable Angina) یان جەڵتەی دڵ (Non-Q-wave Myocardial Infarction). * چارەسەرکردنی جەڵتەی دڵ (STEMI) لەگەڵ دەرمانی تواێنەری خوێن (Thrombolytic). - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: * ڕێگریکردن لە خوێنبەستن لە بۆڕییەکانی گورچیلە لە کاتی شۆردنی گورچیلە (Hemodialysis). - نەخۆشییە ئامانجەکان: نەخۆشییەکانی خوێنبەستن، نەخۆشییەکانی دڵ. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: ڕێگریکردن لە دروستبوونی خوێنبەستن، کەمکردنەوەی مەترسی گیرانی خوێنبەرەکان، باشترکردنی ئەنجامەکانی نەشتەرگەری و چارەسەری نەخۆشییەکانی دڵ. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەری دژەخوێنبەستن بە خێرایی دەست پێدەکات دوای بەکارهێنانی. - ماوەی کارکردنی دەرمان: ماوەی کارکردنی دەرمان نزیکەی 12 کاتژمێرە. - کارلێکەکانی دەرمانی (Drug Interactions): دەرمانەکانی دژەخوێنبەستنی تر، دەرمانەکانی دژە هەوکردن (NSAIDs)، ئەسپرین دەتوانن مەترسی خوێنبەربوون زیاد بکەن. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خۆراک کاریگەری نییە لەسەر هەڵمژینی ئینۆکسەپارین سۆدیۆم. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: پێویستە ئاگاداری بوونی کێشەی گورچیلە بیت، چونکە دەکرێت پێویست بکات دۆز کەم بکرێتەوە. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: ئینۆکسەپارین سۆدیۆم هیپارینی کێش کەمە، کە کاریگەرییەکەی پێشبینی کراوترە و پێویستی بە چاودێری بەردەوام نییە وەک هیپارینی بێ کێش. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بەگشتی سەلامەتە، بەڵام مەترسی خوێنبەربوون زیاد دەکات. گرنگە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لەو نەخۆشانەی کە مەترسی خوێنبەربوونیان هەیە.
Xeloda
capecitabine
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: کاپێسیتابین دەرمانێکی دژە میتابۆلیتە و دەچێتە خانەکانی شێرپەنجەوە و دەگۆڕدرێت بۆ 5-فلۆرۆئوراسیل (5-FU). 5-FU کاردەکاتە سەر DNA و RNA و دەبێتە هۆی وەستانی گەشەی خانە شێرپەنجەییەکان. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: کاپێسیتابین پرۆدرەگێکی فلۆرۆپیرمیدینە. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: کاریگەری لەسەر خانە بە خێرایی گەشەکردووەکان هەیە، بەتایبەتی خانەکانی شێرپەنجە. • فارماکۆکینێتیکس: - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی: بەخێرایی لە ڕیخۆڵەکانەوە هەڵدەمژرێت. خواردن دەتوانێت هەڵمژینی کەمێک خاو بکاتەوە، بەڵام کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر بەردەستبوونی زیندەیی نییە. - دابەشبوون لە جەستەدا: بەشێوەیەکی فراوان لە جەستەدا دابەش دەبێت. - میتابۆلیزم و دەرچوون: لە جگەردا میتابۆلیزم دەکرێت بۆ 5-FU لە ڕێگەی سێ زنجیرە کارلێکەوە. بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی میزەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی کاپێسیتابین نزیکەی 45 خولەکە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی نزیکەی 1.5 کاتژمێرە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: شێرپەنجەی کۆڵۆن و ڕێکە، شێرپەنجەی مەمک. - بەکارهێنانی لاوەکی: شێرپەنجەی گەدە. - نەخۆشییە ئامانجەکان: خانەکانی شێرپەنجە کە بە خێرایی گەشە دەکەن. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: یارمەتیدەرە بۆ بچووککردنەوەی قەبارەی شێرپەنجە و درێژکردنەوەی تەمەنی نەخۆش. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: لەوانەیە چەند هەفتەیەکی پێبچێت تا کاریگەرییە تەواوەکانی دەربکەون. - ماوەی کارکردنی دەرمان: ماوەی کارکردنی دەرمانەکە پەیوەستە بە دۆخی نەخۆشەکە و وەڵامدانەوەی بۆ دەرمانەکە. - کارلێکەکانی دەرمانی: دەرمانەکانی دژە ترشەڵۆک (Antacids) کە ئەلەمنیۆم و مەگنیسیۆمیان تێدایە، دەتوانن هەڵمژینی کاپێسیتابین کەم بکەنەوە. دەرمانەکانی دژە کۆئاگولانت (Anticoagulants) وەک وارفارین (Warfarin) لەگەڵ کاپێسیتابین دەتوانن مەترسی خوێنبەربوون زیاد بکەن. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن دەتوانێت هەڵمژینی کەمێک خاو بکاتەوە، بەڵام کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر بەردەستبوونی زیندەیی نییە. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لەو کەسانەی کە کێشەی گورچیلە یان جگەریان هەیە. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: کاپێسیتابین پرۆدرەگێکی 5-FU یە و بە شێوەیەکی زارەکی بەکاردێت. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: دەرمانێکی کاریگەرە بۆ چارەسەری هەندێک جۆری شێرپەنجە، بەڵام دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت بەهۆی کاریگەرییە لاوەکییەکانی.
Prodeine / Prodeine Forte
Paracetamol+CodeinePhosphateHemihydrate
پرۆدین (Prodeine) ناوی بازرگانییە بۆ دەرمانێکی ئازارشکێن کە لە دوو ماددەی سەرەکی پێکدێت: پاراسیتامۆڵ (Paracetamol) و کۆدەین فۆسفەیت (Codeine Phosphate). ئەم دەرمانە بەکاردێت بۆ سوککردنی ئازاری توندی مامناوەند تا سەخت کە بە ئازارشکێنە ئاساییەکان (وەک پاراسیتامۆڵی سادە) کۆنترۆڵ ناکرێت. پاراسیتامۆڵ وەک ئازارشکێنێک و کەمکەرەوەی تا کار دەکات. کۆدەین ئۆپیۆیدێکی لاوازە، کە لە مێشکدا دەگۆڕێت بۆ مۆرفین و کاریگەری ئازارشکێنی بەهێزتر دەکات. هەروەها جۆرێکی بەهێزتری هەیە بە ناوی پرۆدین فۆرتێ (Prodeine Forte)، کە بڕێکی زۆرتر کۆدەینی تێدایە. بەهۆی بوونی ماددەی کۆدەین، ئەم دەرمانە پێویستە تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت بەکاربهێندرێت و مەترسی ئالودەبوون (Addiction) و کێشەی ترسناکی هەناسەدانی لەگەڵدایە، بۆیە تەنیا بە ڕێنمایی پزیشک دەدرێت.
Taxol
paclitaxel
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: پاکلیتاکسێل دەرمانێکی دژە شێرپەنجەییە لە جۆری تاکسان. میکانیزمی کارکردنی بریتییە لە بەندکردنی بە تیوبولین (Tubulin)، کە پێکهاتەیەکی گرنگە لە دروستبوونی مایکرۆتیوبولەکان (Microtubules). ئەمەش ڕێگری دەکات لە هەڵوەشانەوەی مایکرۆتیوبولەکان، کە پێویستن بۆ دابەشبوونی خانەکان. بەم شێوەیە، پاکلیتاکسێل دابەشبوونی خانە شێرپەنجەییەکان ڕادەگرێت و گەشەیان دەوەستێنێت. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: پاکلیتاکسێل لە ڕووەکی Taxus brevifolia (داری سۆر) بەدەست دەهێنرێت. پێکهاتەیەکی ئاڵۆزی کیمیایی هەیە و لە ئاودا ناگونجێت، بۆیە پێویستە لەگەڵ ماددەی تواوێنەر (Solvent) بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی بتوانرێت بە شێوەی دەرزی بەکاربهێنرێت. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: پاکلیتاکسێل کاریگەرییەکی بەرفراوانی هەیە لەسەر خانە شێرپەنجەییەکان لە هەموو جەستەدا. بە شێوەیەکی سەرەکی کاریگەری لەسەر خانەکانە کە بە خێرایی دابەش دەبن، وەک خانەکانی شێرپەنجە. هەروەها دەتوانێت کاریگەری لەسەر خانەکانی دیکەی لەش هەبێت کە بە خێرایی دابەش دەبن، وەک خانەکانی ناوکی ئێسک (Bone marrow)، کە دەبێتە هۆی کاریگەرییە لاوەکییەکانی وەک کەمبوونەوەی خڕۆکە سپییەکان. • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی: پاکلیتاکسێل تەنها بە شێوەی دەرزی دەدرێت، چونکە بە شێوەی زارەکی هەڵنامژرێت. بەردەستبوونی زیندەیی %100 ە کاتێک بە شێوەی دەرزی دەدرێت. - دابەشبوون لە جەستەدا: پاکلیتاکسێل بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جەستەدا دابەش دەبێت و بە ڕێژەیەکی زۆر بە پڕۆتینەکانی خوێنەوە دەلکێت. - میتابۆلیزم و دەرچوون: پاکلیتاکسێل لە ڕێگەی جگەرەوە میتابۆلیزە دەکرێت، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی ئەنزیمەکانی CYP2C8 و CYP3A4. زۆربەی دەرمانەکە لە ڕێگەی ڕژێنەکانەوە (Bile) دەردەچێت. - نیوە تەمەن و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی پاکلیتاکسێل نزیکەی 3 بۆ 53 کاتژمێرە، بەپێی دۆز و نەخۆشەکە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە خوێندا دەگۆڕێت بەپێی خێرایی دەرزی لێدانەکە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: شێرپەنجەی هێلکەدان، شێرپەنجەی مەمک، شێرپەنجەی سییەکان (لە جۆری خانە بچووکەکان نییە)، سارکۆمای کاپۆسی (Kaposi's sarcoma). - بەکارهێنانی لاوەکی: شێرپەنجەی گەدە، شێرپەنجەی میزڵدان، شێرپەنجەی منداڵدان. - نەخۆشییە ئامانجەکان: خانە شێرپەنجەییەکان کە بە خێرایی دابەش دەبن. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: پاکلیتاکسێل دەتوانێت گەشەی شێرپەنجە ڕابگرێت، قەبارەی گرێکان کەم بکاتەوە، و تەمەنی نەخۆشەکان درێژ بکاتەوە. ئەنجامەکان بەپێی جۆری شێرپەنجە و قۆناغی نەخۆشییەکە دەگۆڕێن. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: کاریگەرییەکانی پاکلیتاکسێل دەکرێت لە چەند هەفتەیەکدا دەربکەون، بەڵام هەندێکجار پێویستی بە چەند مانگێک هەیە بۆ بینینی ئەنجامی تەواو. - ماوەی کارکردنی دەرمان: ماوەی کارکردنی پاکلیتاکسێل بەندە لەسەر دۆز و بەرنامەی چارەسەرەکە. - کارلێکەکانی دەرمانی: پاکلیتاکسێل دەتوانێت کارلێکی هەبێت لەگەڵ چەندین دەرمانی تر، لەوانە دەرمانەکانی دژی کەڕوو (Azole antifungals)، دەرمانەکانی دژی خەمۆکی (Antidepressants)، و دەرمانەکانی دژی ئایدز (HIV protease inhibitors). پێویستە پزیشک ئاگادار بکرێتەوە لە هەموو ئەو دەرمانانەی کە نەخۆش بەکاریان دەهێنێت. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: چونکە پاکلیتاکسێل بە شێوەی دەرزی دەدرێت، خۆراک کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر هەڵمژینی نییە. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: پێویستە پاکلیتاکسێل لەژێر چاودێری پزیشکی پسپۆڕ بەکاربهێنرێت. پێش دەستپێکردنی چارەسەر، پێویستە پشکنینی هەستیاری (Hypersensitivity) ئەنجام بدرێت. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: دەرمانەکانی تری تاکسان (Taxanes) وەک دۆسیتاکسێل (Docetaxel) هەمان میکانیزمی کارکردنیان هەیە، بەڵام لەوانەیە کاریگەرییە لاوەکییەکانیان جیاواز بێت. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: پاکلیتاکسێل دەرمانێکی بەهێزە و دەتوانێت کاریگەری لاوەکیی سەختی هەبێت. لەگەڵ ئەوەشدا، دەرمانێکی گرنگە بۆ چارەسەری چەندین جۆری شێرپەنجە و دەتوانێت ژیانی نەخۆشەکان درێژ بکاتەوە.
Voltaren, Cataflam, Zipsor, Zorvolex, Pennsaid, Solaraze, Flector
diclofenac
دیکلۆفیناک دەرمانێکی دژە هەوکردنی ناستیرۆیدییە (NSAID) کە ئازار و هەوکردن کەمدەکاتەوە. میکانیزمی کارکردنی بریتییە لە ڕێگریکردن لە ئەنزیمی کۆکس (Cyclooxygenase) کە بەرپرسە لە دروستکردنی پرۆستاگلاندینەکان. پرۆستاگلاندینەکان ماددە کیمیاییەکانی ناو لەشمانن کە هۆکارن بۆ هەوکردن، ئازار و تا. دیکلۆفیناک بە شێوەی جۆراوجۆر بەردەستە، وەک حەب، شلەمەنی، دەرزی، و جێڵ. دەرزی دیکلۆفیناک بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ئازاری توند بەکاردێت، لە کاتێکدا جێڵەکەی زیاتر بۆ ئازاری ناوچەیی وەک ئازاری ماسولکە و جومگەکان بەکاردێت. جێڵەکە ڕاستەوخۆ دەخرێتە سەر پێست لە شوێنی ئازارەکە و یارمەتی کەمکردنەوەی ئازار و هەوکردن دەدات لەو ناوچەیەدا. گرنگە ئەوە بزانیت کە دیکلۆفیناک دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت، بە تایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دڵ، گورچیلە، یان گەدە و ڕیخۆڵەیان هەیە، هەروەها لەگەڵ دەرمانەکانی تردا کارلێک دەکات.
Zyprexa, Zyprexa Zydis, Olanzapine Intensol
olanzapine
ئۆلانزاپین دەرمانێکی دژە-شێتییە (Antipsychotic) کە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەری نەخۆشییەکانی دەروونی وەک شیزۆفرێنیا (Schizophrenia) و نەخۆشی دوو جەمسەری (Bipolar Disorder) بەکاردێت. میکانیزمی کارکردنی ئۆلانزاپین بریتییە لە کاریگەری خستنە سەر چەندین وەرگری کیمیایی لە مێشکدا، بە تایبەتی وەرگرەکانی دۆپامین (Dopamine) و سیرۆتۆنین (Serotonin). بە بلۆککردنی ئەم وەرگرانە، ئۆلانزاپین یارمەتی دەدات بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی شێتی وەک خەیاڵات و هەڵخەڵەتاندن، هەروەها یارمەتی ڕێکخستنی باری دەروونی دەدات لە نەخۆشی دوو جەمسەریدا. دەرمانەکە هەروەها کاریگەری لەسەر وەرگرەکانی هیستامین (Histamine) و ئەلفا-ئەدرینێرجیک (Alpha-adrenergic) و کۆلینێرجیک (Cholinergic) هەیە، کە دەکرێت ببێتە هۆی هەندێک لە کاریگەرییە لاوەکییەکانی. ئۆلانزاپین بە شێوەیەکی کاریگەر نیشانەکانی ئەرێنی و نەرێنی شیزۆفرێنیا کەم دەکاتەوە و یارمەتی سەقامگیری باری دەروونی دەدات لە نەخۆشی دوو جەمسەریدا، هەروەها بۆ ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی نیشانەکانی شێتی و خەمۆکی لە نەخۆشی دوو جەمسەری بەکاردێت.
Celebrex
celecoxib
سێلێکۆکسیب دەرمانێکی دژە ھەوکردنی ناستیرۆیدییە (NSAID) کە بە شێوەیەکی تایبەت ئەنزیمی سیکلۆئۆکسیجینیز-٢ (COX-2) ڕادەگرێت. سیکلۆئۆکسیجینیز (COX) بەرپرسە لە بەرھەمھێنانی پرۆستاگلاندینەکان، کە ماددە ھۆرمۆنییەکانن و بەشداری دەکەن لە ھەوکردن، ئازار و تا. سێلێکۆکسیب بە ڕاگرتنی COX-2، بەرھەمھێنانی پرۆستاگلاندینەکان کەمدەکاتەوە و ھەوکردن و ئازار کەم دەکاتەوە. بە بەراورد لەگەڵ NSAIDەکانی تر، سێلێکۆکسیب کاریگەرییەکی کەمتری ھەیە لەسەر ئەنزیمی سیکلۆئۆکسیجینیز-١ (COX-1)، کە ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە پاراستنی ناوپۆشی گەدە. بەم ھۆیەوە، سێلێکۆکسیب مەترسی کەمترە بۆ برینی گەدە یان خوێنبەربوونی گەدە بە بەراورد لەگەڵ NSAIDەکانی تر. بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەری ئۆستۆئارتریت، ڕۆماتیزم و ئازاری سووک تا مامناوەند بەکاردێت.
Aleve, Naprosyn, Anaprox, Midol Extended Relief
naproxen
ناپرۆکسین دەرمانێکە لە جۆری دژە هەوکردنە ناهێرسکارییەکان (NSAIDs). کاردەکات بە کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی ماددە کیمیاییەکان لە لەشدا کە دەبنە هۆی ئازار و هەوکردن. بە تایبەتی، ناپرۆکسین ئەنزیمەکانی COX-1 و COX-2 دەگرێت، کە ئەنزیمەکانن بەرپرسن لە بەرهەمهێنانی پرۆستاگلاندینەکان. پرۆستاگلاندینەکان ڕۆڵیان هەیە لە هەستکردن بە ئازار، تا، و هەوکردن. بە کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی پرۆستاگلاندینەکان، ناپرۆکسین ئازار و هەوکردن کەم دەکاتەوە. ناپرۆکسین بە شێوەیەکی کاریگەر لە ئازارەکانی سووک تا مامناوەند و هەروەها بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن بەکاردێت. بە خێرایی لە ڕیخۆڵەکاندا هەڵدەمژرێت و لە لەشدا بڵاودەبێتەوە.
Imodium, Diamode, Kaopectate II, Anti-Diarrheal
loperamide
لۆپێراماید دەرمانێکە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی سکچوون بەکاردێت. دژە سکچوونە و کار دەکات بە هێواشکردنەوەی جووڵەی ڕیخۆڵەکان. ئەمەش ڕێگە دەدات بە لەش کە ئاو زیاتر بمژێت لە ناوەڕۆکی ڕیخۆڵەکانەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی ژمارەی دەردانی پیسایی شل و باشترکردنی ڕەقبوونی پیساییەکە. لە ڕووی دەرمانسازییەوە، لۆپێراماید بە گەردیلە ڕێگر دادەنرێت بۆ چەسپەکانی ئۆپیۆید (opioid receptors) لە دیواری ڕیخۆڵەکاندا. چالاککردنی ئەم چەسپانە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی دەردانی ئاستیلکۆلین و پرۆستاگلاندین، کە هەردووکیان ڕۆڵیان هەیە لە زیادکردنی جووڵەی ڕیخۆڵەکان. لۆپێراماید بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ سکچوونی کتوپڕ (تیژ) و درێژخایەن (بۆ نموونە ئەوەی بەهۆی نەخۆشییەکانی هەوکردنی ڕیخۆڵەکانەوە دروست دەبێت) بەکاردێت. هەروەها دەکرێت بۆ کەمکردنەوەی دەردانی ئیلیۆستۆمی (ileostomy) بەکاربهێنرێت. لۆپێراماید بە شێوەیەکی زۆر کەم لە ڕێگەی خوێنەوە هەڵدەمژرێت و زۆربەی دەرمانەکە لە ڕێگەی پیساییەوە دەردەدرێت.