دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
نوێترین دەرمانەکان
259 دەرمان
Eldepryl, Zelapar, Emsam
selegiline
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە پارکینسۆن، دژە خەمۆکی. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: ئەمینی دووەم، מעכב مۆنۆئامین ئۆکسیداز B (MAO-B inhibitor). - میکانیزمی کردار: سێلێجیلین بە شێوەیەکی گەڕانەوە یان نەگەڕاوە MAO-B دەگرێتەوە، بەمەش ڕێگری دەکات لە شیبوونەوەی دۆپامین لە مێشکدا، ئەمەش دەبێتە هۆی زیادبوونی ئاستی دۆپامین. ئەم میکانیزمە بە تایبەتی لە چارەسەری نەخۆشی پارکینسۆندا بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان. هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر ڕێگریکردن لە شیبوونەوەی فینیلامین کە یارمەتیدەرە بۆ باشکردنی باری دەروونی لە هەندێک کەسدا. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بە خێرایی لە ڕیخۆڵەوە دەمژرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: کەمە بەهۆی میتابۆلیزمی سەرەتایی لە جگەردا (first-pass metabolism). - نیوە تەمەن: نزیکەی ١.٥-٢ کاتژمێرە بۆ سێلێجیلین خۆی، بەڵام میتابۆلیتە چالاکەکانی نیوە تەمەنی درێژتریان هەیە (بۆ نموونە، دەس مێسیل سێلێجیلین). - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی نیو کاتژمێر بۆ دوو کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نەخۆشی پارکینسۆن، بەتایبەتی وەکو دەرمانێکی یارمەتیدەر بۆ لیڤۆدۆپا. - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەری خەمۆکی (بە شێوەی پەتچە پێستییەکە بە ناو بازرگانی Emsam). - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی پارکینسۆن کە نیشانەکانیان کۆنتڕۆڵ ناکرێت تەنیا بە لیڤۆدۆپا، نەخۆشانی خەمۆکی کە وەڵامیان بۆ دەرمانەکانی تر نەبووە. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی نیشانەکانی پارکینسۆن وەکو لەرزین، ڕەقبوون، و خاوی جووڵە. هەروەها باشترکردنی باری دەروونی و کەمکردنەوەی نیشانەکانی خەمۆکی. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لە پارکینسۆندا، کاریگەرییەکانی لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەردەکەون، بەڵام ڕەنگە چەند هەفتەیەکی پێبچێت بۆ ئەوەی کاریگەری تەواو دەربکەوێت. بۆ خەمۆکی، ڕەنگە ٢-٤ هەفتە بخایەنێت. - ماوەی کارکردن: کاریگەرییەکانی سێلێجیلین بەندە بە دۆز و شێوازی بەکارهێنانەکەیەوە، بەڵام بە گشتی چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت. - کارلێکەکانی دەرمان: کارلێک دەکات لەگەڵ دەرمانەکانی دژە خەمۆکیی تر (بەتایبەتی SSRIs و TCAs)، ئۆپیۆیدەکان، و هەندێک دەرمانی سەرما. - مەودای چارەسەری: مەودایەکی فراوانی هەیە، بەڵام گرنگە دۆزەکە بە وریاییەوە ڕێکبخرێت بۆ خۆپاراستن لە کاریگەرییە لاوەکییەکان. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: מעכב MAO-B یە بە شێوەیەکی هەڵبژێردراو (selective). - سوودەکانی: دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی پێویستی بە دۆزی بەرزتری لیڤۆدۆپا لە پارکینسۆندا، کە ئەمەش دەتوانێت کاریگەرییە لاوەکییەکانی لیڤۆدۆپا کەمبکاتەوە. - گرنگی کلینیکی: دەرمانێکی بەسوودە بۆ بەڕێوەبردنی نیشانەکانی پارکینسۆن و خەمۆکی، بەتایبەتی کاتێک دەرمانەکانی تر بەس نین. - پرۆفایلی سەلامەتی: گرنگە ئاگاداری کارلێکەکانی دەرمان بین و دۆزەکە بە وریاییەوە ڕێکبخەین بۆ خۆپاراستن لە کاریگەرییە لاوەکییەکان.
Requip, Requip XL
ropinirole
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: Dopamine agonists. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Non-ergoline dopamine agonists. - میکانیزمی کردار: Ropinirole دەرمانێکە کە وەک agonist بۆ receptors ی dopamine کاردەکات، بەتایبەتی لە مێشکدا. بەم شێوەیە یارمەتی دەدات بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشی پارکینسۆن و restless legs syndrome. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: خێرا لە ڕیخۆڵەوە. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی 50%. - نیوە تەمەن: نزیکەی 6 کاتژمێر. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی 1-2 کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نەخۆشی پارکینسۆن. - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەری restless legs syndrome. - مەرجەکانی ئامانج: کەمکردنەوەی لەرزین، ڕەقبوون، و خاوی جوڵە لە نەخۆشی پارکینسۆن، و کەمکردنەوەی هەستی ناهەمواری قاچەکان لە restless legs syndrome. - سودەکانی چارەسەرکردن: باشترکردنی کوالێتی ژیان و توانای جوڵە و نووستن. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکانی لە ماوەی چەند ڕۆژێک تا چەند هەفتەیەک دەردەکەون. - ماوەی کارکردن: نزیکەی 24 کاتژمێر بۆ extended-release tablets. - کارلێکەکانی دەرمان: دەکرێت لەگەڵ دەرمانەکانی تر کارلێک بکات، بۆ نموونە ciprofloxacin. پێویستە ئاگاداری پزیشک بێت لەبارەی هەموو دەرمانەکانەوە. - مەودای چارەسەری: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت و بەپێی ڕێنمایی پزیشک. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەرمانێکی کاریگەرە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشی پارکینسۆن و restless legs syndrome. - سوودەکانی: دەتوانێت کوالێتی ژیانی نەخۆش باشتر بکات. - گرنگی کلینیکی: بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکاردێت بۆ چارەسەری نەخۆشی پارکینسۆن و restless legs syndrome. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت و ڕێنمایی پزیشک جێبەجێ بکرێت.
Mirapex, Mirapex ER
pramipexole
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: Dopamine agonist - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Non-ergoline dopamine agonist - میکانیزمی کردار: پرامیپێکسۆل دەرمانێکە کە وەک dopamine کار دەکات لە مێشکدا. بە دەستەواژەی تر، دەچێتە شوێنی dopamine و هەمان کاریگەرییەکانی ئەنجام دەدات. ئەمە یارمەتی دەدات نیشانەکانی نەخۆشی Parkinson و restless legs syndrome (RLS) کەم بکاتەوە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: خێرا و تەواو لە ڕیخۆڵەوە absorb دەبێت. - بەردەستبوونی زیندەیی (Bioavailability): زیاتر لە %90 - نیوە تەمەن (Half-life): نزیکەی 8-12 کاتژمێر - لوتکەی چڕیی پلازما (Peak Plasma Concentration): لەماوەی 1-3 کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نەخۆشی Parkinson و Restless Legs Syndrome (RLS). - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێک جار بۆ چارەسەری depression بەکاردێت (off-label use). - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشی پارکینسۆن کە تێکچوونێکە لە دەمارەکاندا و دەبێتە هۆی لەرزین، ڕەقبوون، و قورسی لە جووڵەدا. هەروەها RLS کە نەخۆشییەکە کە دەبێتە هۆی هەستکردن بە نائارامی لە قاچەکاندا و پاڵنەرێکی زۆر بۆ جووڵاندنیان. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشی پارکینسۆن (لەرزین، ڕەقبوون، هێواشبوونی جووڵە) و کەمکردنەوەی نیشانەکانی RLS (نائارامی و پاڵنەر بۆ جووڵاندنی قاچەکان). • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکانی لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا دەردەکەون بۆ چارەسەری نەخۆشی پارکینسۆن. بۆ RLS، کاریگەرییەکان زۆر خێراترن و لەوانەیە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەربکەون. - ماوەی کارکردن: نزیکەی 8-24 کاتژمێر، بەپێی دۆزەکە و جۆری دەرمانەکە (دەرمانی خێرا یان درێژخایەن). - کارلێکەکانی دەرمان (Drug interactions): دەکرێت کارلێک لەگەڵ دەرمانەکانی دیکەدا هەبێت، بە تایبەتی ئەو دەرمانانەی کە کاریگەری لەسەر dopamine هەیە، یان دەرمانەکانی دژی خەمۆکی، یان ئەو دەرمانانەی کە کاریگەریی سستییان هەیە. - مەودای چارەسەری: پێویستە لەلایەن پزیشکەوە دیاری بکرێت بەپێی بارودۆخی نەخۆشەکە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەرمانەکە ڕاستەوخۆ dopamine receptors لە مێشکدا دەوروژێنێت. - سوودەکانی: یارمەتی کۆنتڕۆڵکردنی نیشانەکانی نەخۆشی پارکینسۆن و RLS دەدات و دەتوانێت کوالێتی ژیانی نەخۆش باشتر بکات. - گرنگی کلینیکی: دەرمانێکی کاریگەرە بۆ زۆرێک لە نەخۆشەکان، بەڵام پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت و بە چاودێری پزیشک دۆزەکە ڕێک بخرێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەرمانەکە بەگشتی سەلامەتە، بەڵام دەتوانێت کاریگەری لاوەکی هەبێت، وەک دڵتێکەڵهاتن، سەرگێژخواردن، خەواڵوویی، و هەندێک جار هەڵسوکەوتی نامۆ.
0Sinemet, Rytary, Duopa
Carbidopa/Levodopa
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە پارکینسۆن. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: ئامینۆ ئەسید و inhibitorsی دکاربۆکسیلەس. - میکانیزمی کردار: لیڤۆدۆپا پێشەکییەکە بۆ دۆپامین، ماددەیەکی کیمیایی لە مێشکدا کە یارمەتی کۆنترۆڵکردنی جووڵە دەدات. لە نەخۆشی پارکینسۆن، دۆپامین بە ڕێژەیەکی پێویست دروست نابێت. لیڤۆدۆپا دەتوانێت بگۆڕدرێت بۆ دۆپامین لە مێشکدا، بەمەش ئاستی دۆپامین زیاد دەکات. کاربیدۆپا ئەنزیمێکی دکاربۆکسیلەس inhibitors دەکات، کە ئەمەش ڕێگری دەکات لە گۆڕینی لیڤۆدۆپا بۆ دۆپامین لە دەرەوەی مێشک. ئەمە ڕێگە دەدات ڕێژەیەکی زیاتر لە لیڤۆدۆپا بگاتە مێشک و کاریگەری زیاتر دروست بکات و کاریگەرییە لاوەکییەکانی کەمتر بکاتەوە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: خێرا لە ڕێڕەوی گەدە و ڕیخۆڵە. - بەردەستبوونی زیندەیی: گۆڕاو، کاریگەری دەکرێت بە بوونی خۆراک. - نیوە تەمەن: لیڤۆدۆپا نزیکەی 1-2 کاتژمێر، کاربیدۆپا نزیکەی 1-3 کاتژمێر. - لوتکەی چڕیی پلازما: لیڤۆدۆپا لە 0.5-2 کاتژمێردا، کاربیدۆپا لە 0.5-3 کاتژمێردا. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نەخۆشی پارکینسۆن. - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێکجار بۆ چارەسەری نیشانەکانی وەک پارکینسۆن کە بەهۆی دەرمانەوە دروست بوون (Drug-induced Parkinsonism). - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی پارکینسۆن کە تووشی لەرزین، ڕەقبوون، هێواشی جووڵە و کێشەی هاوسەنگی دەبن. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشی پارکینسۆن، باشترکردنی کوالیتی ژیان، زیادکردنی توانای ئەنجامدانی چالاکییەکانی ڕۆژانە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەریی دەرمانەکە لەوانەیە چەند هەفتەیەکی پێبچێت تا بە تەواوی دەربکەوێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەریی دەرمانەکە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت و بە تێپەڕبوونی کات کورتتر دەبێتەوە. - کارلێکەکانی دەرمان: کارلێک لەگەڵ چەند دەرمانێکی تردا دەکات، وەک دەرمانەکانی دڵەڕاوکێ و هەندێک دەرمانی دژە پەستانی خوێن. - مەودای چارەسەری: ڕێژەی پێویست بۆ ئەوەی دەرمانەکە کاریگەری هەبێت بێ ئەوەی کاریگەرییە لاوەکییەکان زۆر بن. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: کاریگەرییەکە لەسەر کەمکردنەوەی نیشانەکانی پارکینسۆن. - سوودەکانی: باشترکردنی جووڵە، کەمکردنەوەی لەرزین و ڕەقبوون. - گرنگی کلینیکی: یارمەتیدەرە بۆ بەڕێوەبردنی نیشانەکانی پارکینسۆن و باشترکردنی کوالیتی ژیان. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەرمانەکە بە گشتی سەلامەتە بەڵام لەوانەیە کاریگەری لاوەکی هەبێت.
0Sinemet, Rytary, Duopa
Carbidopa/Levodopa
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە پارکینسۆن. - گروپی کیمیایی/چارەسەری: پێشەکی دۆپامین / inhibitorی دێکربۆکسیلەیز. - میکانیزمی کردار: لێڤۆدۆپا دەگۆڕدرێت بۆ دۆپامین لە مێشکدا، کاربیدۆپا ڕێگری دەکات لە گۆڕینی لێڤۆدۆپا بۆ دۆپامین لە دەرەوەی مێشک، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە بڕێکی زیاتر لە لێڤۆدۆپا بگاتە مێشک. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: خێرا دەمژرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: کاربیدۆپا بڕی بەردەستبوونی زیندەیی لێڤۆدۆپا زیاد دەکات. - نیوە تەمەن: لێڤۆدۆپا نزیکەی 1-2 کاتژمێر، کاربیدۆپا نزیکەی 1-2 کاتژمێر. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە نێوان 0.5 بۆ 2 کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: نەخۆشی پارکینسۆن. - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێک جار بۆ چارەسەری نیشانەکانی پارکینسۆنیزم بەکاردێت کە بەهۆی هەندێک دەرمان یان بارودۆخی ترەوە دروستبوون. - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی پارکینسۆن کە نیشانەکانیان وەک لەرزین، ڕەقبوون، هێواشی جووڵە و کێشە لە هاوسەنگیدا هەیە. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی نیشانەکانی پارکینسۆن، باشترکردنی توانای جووڵە و کوالێتی ژیان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: هەندێک کەس لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا هەست بە باشبوون دەکەن، بەڵام ڕەنگە چەند هەفتەیەکی پێبچێت تاوەکو کاریگەری تەواو دەردەکەوێت. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەری دەرمانەکە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت و پەیوەندی هەیە بە قۆناغی نەخۆشییەکەوە. - کارلێکەکانی دەرمان: لەگەڵ هەندێک دەرمانی دژە خەمۆکی، دەرمانی دژە فشاری خوێن و supplementsی ئاسن کارلێک دەکات. - مەودای چارەسەری: پێویستە بە وریاییەوە ڕێکبخرێت بۆ ئەوەی دۆزێکی گونجاو بدۆزرێتەوە کە نیشانەکان کۆنتڕۆڵ بکات و کاریگەرییە لاوەکییەکان کەم بکاتەوە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: پێویستە بە شێوەیەکی بەردەوام بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی نیشانەکان کۆنتڕۆڵ بکرێن. - سوودەکانی: یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشی پارکینسۆن و باشترکردنی کوالێتی ژیان. - گرنگی کلینیکی: یەکێکە لە دەرمانە سەرەکییەکان بۆ چارەسەری نەخۆشی پارکینسۆن. - پرۆفایلی سەلامەتی: دەرمانەکە بەگشتی سەلامەتە بەڵام دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت و چاودێری بکرێت بۆ هەر کاریگەرییەکی لاوەکی.
Depakote, Depakene, Stavzor
Valproic Acid
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە تشنج (Anticonvulsant). - گروپی کیمیایی/چارەسەری: fatty acid. - میکانیزمی کردار: میکانیزمی تەواوی کارکردنی ڤالپرۆیک ئەسید بە تەواوی ڕوون نییە، بەڵام وا دادەنرێت کە کاردەکات لەسەر زیادکردنی ئاستی GABA (gamma-aminobutyric acid) لە مێشکدا، کە ماددەیەکی کیمیاییە یارمەتی هێورکردنەوەی چالاکیی دەماری دەدات. هەروەها ڕەنگە کاریگەری هەبێت لەسەر کەناڵەکانی سۆدیۆم و کەناڵەکانی کالسیۆم. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: باش دەمژرێت لە ڕێڕەوی هەرسدا. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی %100. - نیوە تەمەن: 9-16 کاتژمێر. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی 1-4 کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری جۆرەکانی سەرئێشە و تشنج (Seizure) و bipolar disorder. - بەکارهێنانی لاوەکی: ڕەنگە بۆ چارەسەری ئازاری دەماری و migraine بەکاربهێنرێت. - مەرجەکانی ئامانج: سەرئێشە، bipolar disorder، تشنج. - سودەکانی چارەسەرکردن: کۆنتڕۆڵکردنی سەرئێشە، Mood stabilizer بۆ bipolar disorder، کەمکردنەوەی ژمارەی تشنجەکان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لەوانەیە چەند ڕۆژێک بۆ چەند هەفتەیەک بخایەنێت تا کاریگەرییەکانی دەرمان دەردەکەون. - ماوەی کارکردن: بەپێی ژەمە دەرمانییەکان و باری تەندروستی نەخۆشەکە دەگۆڕێت. - کارلێکەکانی دەرمان: دەکرێت کارلێک بکات لەگەڵ هەندێک دەرمانی تر، وەک دەرمانەکانی دژە خەمۆکی و دژە تشنجەکانی تر. - مەودای چارەسەری: دەبێت پزیشک ڕێکی بخات بەپێی پشکنینی خوێن و وەڵامی نەخۆشەکە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەرمانێکی کاریگەرە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی تشنج و bipolar disorder. - سوودەکانی: یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی سەرئێشە و Mood stabilizer و تشنج. - گرنگی کلینیکی: یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش. - پرۆفایلی سەلامەتی: ڕەنگە کاریگەری لاوەکی هەبێت، بۆیە پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت و لەژێر چاودێری پزیشکدا بێت.
Dilantin, Phenytek
phenytoin
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دژە تشنج - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Hydantoin - میکانیزمی کردار: Phenytoin کار دەکات بە بلۆک کردنی کانالەکانی سۆدیۆم لە دەماخدا. ئەمەش یارمەتی دەدات بۆ کەمکردنەوەی چالاکییە زیادەڕۆییەکانی دەماخ کە دەبنە هۆی تشنج. بە شێوەیەکی سەرەکی کاریگەری هەیە لەسەر ناوچەکانی دەماخ کە تشنجی لێوە دێت. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بە شێوەیەکی گشتی باشە، بەڵام جیاوازی هەیە لە نێوان نەخۆشەکاندا. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی %90 - نیوە تەمەن: لە نێوان 7 بۆ 42 کاتژمێردا دەگۆڕێت، بە پشتبەستن بە میتابۆلیزم و دۆخی نەخۆشەکە. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە نێوان 3 بۆ 12 کاتژمێردا دەگاتە لوتکە لە دوای خواردنی دەرمانەکە بە شێوەی دەم. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: کۆنترۆڵکردنی تشنج (Epilepsy). - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەرکردنی هەندێک جۆر ئازاری دەماری دەموچاو (Trigeminal neuralgia)، هەروەها بۆ ڕێگرتن لە تشنج دوای نەشتەرگەری مێشک. - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی تووشبوو بە جۆرە جیاوازەکانی تشنج، بە تایبەتی تشنجی گشتی و تشنجی بەشی. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ژمارەی تشنجەکان، باشترکردنی کوالێتی ژیانی نەخۆش و کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکە. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لە چەند ڕۆژێکەوە بۆ چەند هەفتەیەک دەخایەنێت تا دەرمانەکە دەست بە کارکردن دەکات. - ماوەی کارکردن: نزیکەی 24 کاتژمێر. - کارلێکەکانی دەرمان: کارلێکی لەگەڵ دەرمانەکانی تردا هەیە، وەک warfarin, digoxin, و هەندێک دژە خەمۆکی. - مەودای چارەسەری: مەودایەکی تەسک هەیە (Narrow therapeutic range)، ئەمەش پێویستی بە چاودێری وردی ئاستی دەرمانەکە لە خوێندا. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لە نەخۆشانی جگەر و گورچیلە. - سوودەکانی: یارمەتیدەرە لە کۆنترۆڵکردنی تشنج و باشترکردنی کوالێتی ژیان. - گرنگی کلینیکی: پێویستە بەردەوام بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی تشنج کۆنترۆڵ بکرێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: هەندێک کاریگەری لاوەکی هەیە، پێویستە ئاگاداریان بین.
Lamictal, Lamitrogine, Apo-Lamotrigine
lamotrigine
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە تشنج (Anticonvulsant) و سەقامگیرکەری باری دەروونی (Mood Stabilizer) - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Phenyltriazine - میکانیزمی کردار: لامۆتریجین کار دەکات بە ڕێگریکردن لە دەردانی ماددە کیمیاییەکانی وروژێنەر (excitory neurotransmitters) لە مێشکدا، بەتایبەتی گلوتەمەیت. وا دادەنرێت کە ئەمە بە هۆی بلۆک کردنی کەناڵەکانی سۆدیۆم (sodium channels) و کالسیۆم (calcium channels) لە دەمارەخانەکاندا ڕوو دەدات، کە یارمەتی کۆنتڕۆڵکردنی چالاکییە زیادەڕۆییەکانی مێشک دەدات کە دەبنە هۆی تشنج یان ناجێگیری لە باری دەروونیدا. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بەخێرایی لە ڕیخۆڵەکانەوە دەمژرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی %100. - نیوە تەمەن: نزیکەی ٢٤ بۆ ٣٥ کاتژمێر، بەڵام لەگەڵ دەرمانەکانی تردا دەگۆڕێت. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی ١.٥ بۆ ٥ کاتژمێردا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نەخۆشییەکانی گەشکە و نەخۆشی دوو جەمسەری (bipolar disorder). - بەکارهێنانی لاوەکی: هەندێک جار بۆ ئازاری دەماری ڕوخسار (trigeminal neuralgia) و سەرئێشەی درێژخایەن بەکاردێت. - مەرجەکانی ئامانج: ئەو کەسانەی کە گەشکەیان هەیە یان نەخۆشی دوو جەمسەرییان هەیە. - سودەکانی چارەسەرکردن: کۆنتڕۆڵکردنی گەشکەکان، کەمکردنەوەی حاڵەتەکانی خەمۆکی و مانیا لە نەخۆشی دوو جەمسەریدا. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: لە گەشکەدا، کاریگەرییەکە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەردەکەوێت. بۆ نەخۆشی دوو جەمسەری، چەند هەفتەیەکی پێویستە. - ماوەی کارکردن: تا ئەو کاتەی بەردەوام دەخورێت. - کارلێکەکانی دەرمان: کارلێکی هەیە لەگەڵ دەرمانەکانی دژە تشنج (anticonvulsant) و هۆرمۆنەکانی کۆنتڕۆڵکردنی منداڵبوون (hormonal contraception). - مەودای چارەسەری: مەودایەکی دیاریکراوی هەیە، پێویستە پشکنینی خوێن بکرێت بۆ دڵنیابوون لە ئاستی دروست. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەبێت بە وریاییەوە دەستپێبکرێت و وردە وردە زیاد بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە دروستبوونی زیپکەی پێست (skin rash) کە مەترسیدارە. - سوودەکانی: یارمەتی کۆنتڕۆڵکردنی تشنج دەدات و باری دەروونی سەقامگیر دەکات. - گرنگی کلینیکی: پێویستە بە ڕێنمایی پزیشک بەکاربهێنرێت و بەردەوام پشکنینی خوێن بکرێت. - پرۆفایلی سەلامەتی: لەوانەیە زیپکەی پێست، سەرگێژخواردن، و دڵتێکەڵهاتن دروست بکات.
Zyloprim, Lopurin, Aloprim
allopurinol
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە نەخۆشی گاوت (Gout). - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Xanthine Oxidase Inhibitor. - میکانیزمی کردار: Allopurinol کار دەکات بە کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی uric acid لە لەشدا. Uric acid ئەو ماددەیەیە کە دەبێتە هۆی نەخۆشی گاوت و بەردی گورچیلە. Allopurinol ئەنزیمی Xanthine Oxidase کە بەرپرسە لە دروستکردنی uric acid ڕادەگرێت. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بە ئاسانی لە ڕیخۆڵەکانەوە دەمژرێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی 80%. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی Allopurinol نزیکەی 1-2 سەعاتە، بەڵام نیوە تەمەنی oxipurinol کە ماددەیەکی چالاکە لە Allopurinol درێژترە و نزیکەی 18-30 سەعاتە. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە ماوەی 1.5 سەعاتدا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نەخۆشی گاوت و کەمکردنەوەی ئاستی uric acid لەو کەسانەی کە بەردی گورچیلەیان هەیە. - بەکارهێنانی لاوەکی: بۆ چارەسەری هەندێک جۆری شێرپەنجە کە دەبنە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی uric acid. - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی گاوت، نەخۆشانی بەردی گورچیلە، ئەوانەی چارەسەری کیمیایی وەردەگرن. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی ئازاری گاوت، ڕێگرتن لە دروستبوونی بەردی گورچیلە، کەمکردنەوەی ئاستی uric acid لە خوێن. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکان دەکرێت چەند هەفتەیەکی پێبچێت تا دەردەکەون. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی دەرمانەکە بەندە لەسەر میزاجی نەخۆشەکە و باری تەندروستی. - کارلێکەکانی دەرمان: لەگەڵ هەندێک دەرمانی وەک warfarin و azathioprine کارلێک دەکات. - مەودای چارەسەری: مەودایەکی فراوانی هەیە، بەڵام دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی uric acid. - سوودەکانی: ڕێگرتن لە هێرشەکانی گاوت، کەمکردنەوەی ئازار و هەوکردن. - گرنگی کلینیکی: یارمەتیدەرە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی نەخۆشی گاوت و ڕێگرتن لە ئاڵۆزییەکانی. - پرۆفایلی سەلامەتی: بە گشتی سەلامەتە، بەڵام دەکرێت هەندێک کاریگەری لاوەکی هەبێت.
Zyloprim, Aloprim, Lopurin
allopurinol
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی دژە نەخۆشی گاوت - گروپی کیمیایی/چارەسەری: Purine analog; Xanthine oxidase inhibitor - میکانیزمی کردار: ئەلۆپورینۆل کار دەکات بە کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی uric acid لە لەشدا. ئەلۆپورینۆل خۆی وەک میتابۆلیتەکەی، ئۆکسایپورینۆل، inhibitors ی ئەنزیمی xanthine oxidase ن. ئەم ئەنزیمە بەرپرسە لە گۆڕینی hypoxanthine بۆ xanthine، و xanthine بۆ uric acid، کە کۆتایی بەرهەمی میتابۆلیزمی purine یە. بە inhibited کردنی ئەم ئەنزیمە، ئەلۆپورینۆل ڕێگری دەکات لە دروستبوونی uric acid، و یارمەتی کەمکردنەوەی ئاستی لە خوێن و میزدا دەدات. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: بە ئاسانی لە ڕێڕەوی هەرسدا دەمژرێت، بەڵام ڕێژەی مژین دەکرێت بەپێی بوونی خۆراک بگۆڕێت. - بەردەستبوونی زیندەیی: نزیکەی 80%. - نیوە تەمەن: نیوە تەمەنی ئەلۆپورینۆل نزیکەی 1-2 سەعاتە، بەڵام نیوە تەمەنی oxipurinol کە میتابۆلیتێکی چالاکە، درێژترە و نزیکەی 18-30 سەعاتە. - لوتکەی چڕیی پلازما: لە نێوان 1.5-2 سەعاتدا دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری نەخۆشی گاوت، بەتایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە هێرشی بەردەوامی گاوت یان بەرزبوونەوەی ئاستی uric acid لە خوێندا هەیە (hyperuricemia). - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەری بەردی گورچیلە کە لە uric acid دروستبوون، هەروەها بۆ کەمکردنەوەی ئاستی uric acid لەو نەخۆشانەی کە چارەسەری کیمیایی وەردەگرن بۆ شێرپەنجە (tumour lysis syndrome). - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی گاوت، نەخۆشانی بەردی گورچیلە، نەخۆشانی چارەسەری کیمیایی. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی هێرشەکانی گاوت، ڕێگریکردن لە زیانبەخشانی درێژخایەن کە بەهۆی uric acid ەوە دروستدەبن، پاراستنی گورچیلەکان، باشترکردنی کوالێتی ژیان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەری تەواوی دەرمانەکە دەکرێت چەند هەفتەیەکی پێبچێت بۆ ئەوەی دەربکەوێت و ئاستی uric acid بە تەواوی دابەزێت. - ماوەی کارکردن: بەهۆی نیوە تەمەنی درێژی oxipurinol، کاریگەرییەکانی دەرمانەکە دەتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژ بمێنێتەوە لە لەشدا. - کارلێکەکانی دەرمان: کارلێک دەکات لەگەڵ هەندێک دەرمانی وەک: warfarine, azathioprine, mercaptopurine - مەودای چارەسەری: ئاستی uric acid لە خوێندا دەبێت لە خوار 6 mg/dL بێت بۆ ئەوەی بە تەواوی کۆنتڕۆڵ بکرێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لەو کەسانەی کە نەخۆشی گورچیلەیان هەیە. - سوودەکانی: دەرمانێکی کاریگەرە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئاستی uric acid و کەمکردنەوەی هێرشەکانی گاوت. - گرنگی کلینیکی: چارەسەرێکی گرنگە بۆ ئەو کەسانەی کە بەدەست گاوت و بەرزبوونەوەی ئاستی uric acid دەناڵێنن. - پرۆفایلی سەلامەتی: بەگشتی سەلامەتە، بەڵام دەکرێت هەندێک کاریگەری لاوەکی دروستبکات.
Kabikinase, Streptase
streptokinase
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: دەرمانی شیبوونەوەی خوێن/تەقەلۆکە (Thrombolytic). - گروپی کیمیایی/چارەسەری: ئەنزیمی بەرهەمهاتوو لەلایەن سترێپتۆکۆکەس (Streptococcus)ەوە. - میکانیزمی کردار: سترێپتۆکینەیز پرۆتینێکی بەرهەمهاتوو لەلایەن بەکتریای سترێپتۆکۆکەسەوەیە، کە دەبێتە هۆی چالاککردنی پلازمینۆجین (Plasminogen). پلازمینۆجینی چالاککراو دەگۆڕێت بۆ پلازمین (Plasmin)، کە ئەنزیمێکە تەقەلۆکەی خوێن دەتوێنێتەوە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: دەرمانی Streptokinase لە ڕێگەی دەمارەوە (IV) بەکاردێت بۆیە مژینی نیە. - بەردەستبوونی زیندەیی: %100 لە ڕێگەی دەمارەوە بەردەستە. - نیوە تەمەن: نزیکەی 18-24 خولەک. - لوتکەی چڕیی پلازما: لەکاتی injection راستەوخۆ دەگاتە لوتکە. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری بۆ جەڵتەی دڵ (Myocardial infarction)، جەڵتەی سییەکان (Pulmonary embolism)، و جەڵتەی قوڵەکانی خوێنبەرەکان (Deep vein thrombosis). - بەکارهێنانی لاوەکی: چارەسەری بۆ ئەو حاڵەتانەی کە تەقەلۆکە لە دەمارەکاندا دروست دەبێت. - مەرجەکانی ئامانج: گەڕاندنەوەی ڕێڕەوی خوێن بۆ دەمارە داخراوەکان. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی زیانی ماسولکەکانی دڵ، کەمکردنەوەی مەترسی مردن لە ئەنجامی جەڵتەکان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: دەستبەجێ دوای دەستپێکردنی infusion لە ڕێگەی دەمارەوە. - ماوەی کارکردن: ماوەی کاریگەرییەکەی پەیوەستە بە خێرایی شیبوونەوەی تەقەلۆکەکە. - کارلێکەکانی دەرمان: لەگەڵ دەرمانەکانی دژەخوێن مەین (Anticoagulants) و دژەپەرەگراف (Antiplatelets) دەکرێت مەترسی خوێنبەربوون زیاد بکات. - مەودای چارەسەری: دەبێت لەلایەن پزیشکی پسپۆڕەوە دیاریبکرێت بەپێی باری تەندروستی نەخۆشەکە. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: ئەنزیمێکە تەقەلۆکەی خوێن دەتوێنێتەوە. - سوودەکانی: ڕزگارکردنی ماسولکەکانی دڵ و کەمکردنەوەی مەترسی مردن. - گرنگی کلینیکی: دەرمانێکی گرنگە بۆ چارەسەری فریاگوزاری جەڵتەکان. - پرۆفایلی سەلامەتی: مەترسی خوێنبەربوونی هەیە، بۆیە پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت.
TNKase
tenecteplase
• زانیارییە سەرەتاییەکان: - پۆلێنکردنی دەرمان: Thrombolytic (توێنەرەوەی خوێن). - گروپی کیمیایی/چارەسەری: glycoprotein. - میکانیزمی کردار: Tenecteplase ئەنزیمێکی recombinant fibrinolytics کە بە شێوەیەکی تایبەت دەچێتە ناو fibrin ی ناو ئەو کڵۆتەی کە لە خوێندا دروست بووە، کە دەبێتە هۆی دابەزاندنی پلاسمینۆجین بۆ پلاسمین. پلاسمینیش ئەو کڵۆتەی خوێن دەتوێنێتەوە. • تایبەتمەندییە دەرمانناسییەکان: - ڕێژەی مژینی: Tenecteplase ڕاستەوخۆ دەدرێت لە ڕێگەی خوێنەوە (IV) بۆیە مژینی نییە بەو شێوەیەی دەرمانەکانی تر. - بەردەستبوونی زیندەیی: بەردەستبوونی زیندەیی %100ـە چونکە ڕاستەوخۆ دەدرێتە ناو خوێن. - نیوە تەمەن: نزیکەی 20-24 خولەک. - لوتکەی چڕیی پلازما: چڕیی پلازما بە خێرایی دەگاتە لوتکە چونکە ڕاستەوخۆ دەدرێتە ناو خوێن. • بەکارهێنانی پزیشکی: - بەکارهێنانی سەرەکی: چارەسەری بۆ جەڵتەی دڵ (Acute Myocardial Infarction) بۆ کردنەوەی ئەو خوێنبەرانەی کە بەهۆی کڵۆتی خوێنەوە داخراون. - بەکارهێنانی لاوەکی: نییە. - مەرجەکانی ئامانج: نەخۆشانی تووشبوو بە جەڵتەی دڵ کە پێویستیان بە کردنەوەی خوێنبەرەکانی دڵە بە خێرایی. - سودەکانی چارەسەرکردن: کەمکردنەوەی زیانەکانی دڵ، کەمکردنەوەی مەترسی مردن، و باشترکردنی ئەنجامە درێژخایەنەکان. • کاریگەرییەکانی دەرمان: - کات بۆ کاریگەری: کاریگەرییەکە بە خێرایی دەردەکەوێت چونکە دەرمانەکە ڕاستەوخۆ دەچێتە ناو خوێنەوە. - ماوەی کارکردن: ماوەی کارکردنی نزیکەی 20-24 خولەکە. - کارلێکەکانی دەرمان: دەکرێت کارلێکی هەبێت لەگەڵ دەرمانەکانی تر کە خوێن شل دەکەنەوە وەک warfarin و aspirin، کە ئەگەری خوێنبەربوون زیاد دەکات. - مەودای چارەسەری: دەبێت بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت و بەپێی کێشی نەخۆشەکە ڕێک بخرێت. • تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: - تایبەتمەندی تایبەت: Tenecteplase بە شێوەیەکی تایبەت کار لەسەر fibrin دەکات. - سوودەکانی: بەکارهێنانی ئاسانترە لە چاو هەندێک دەرمانی تری هاوشێوە، وەک tPA، چونکە تەنها یەک جار دەدرێت. - گرنگی کلینیکی: یارمەتیدەرە بۆ کردنەوەی خوێنبەرە داخراوەکانی دڵ بە خێرایی و کەمکردنەوەی زیانەکانی دڵ. - پرۆفایلی سەلامەتی: مەترسی خوێنبەربوونی هەیە، بەڵام بە گشتی سەلامەتە ئەگەر بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت.