دەرمانەکان
سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو بۆ زانیاری ورد لەسەر دەرمانەکان. دەرمان بەپێی جۆر، پۆل، یان ناو بگەڕە.
Diuretic
3 دەرمان
Diovan HCT, Co, Diovan, Valzaar HCT
valsartan+hydrochlorothiazide
ڤالزارتان + هایدرۆکلۆرۆسیازاید دەرمانێکی تێکەڵەیە کە لە دوو ماددەی چالاک پێکدێت: ڤالزارتان (valsartan) کە بلۆککەری وەرگرەکانی ئەنجیۆتێنسینە (ARB) و هایدرۆکلۆرۆسیازاید (hydrochlorothiazide) کە میزپێکەرێکی تیازایدە. ئەم دەرمانە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی بەرزی فشاری خوێن (Hypertension) بەکاردێت، بەتایبەتی کاتێک یەکێک لە ماددەکان بە تەنیا کاریگەری پێویستی نییە. کارکردنی ئەم دەرمانە بریتییە لە کەمکردنەوەی فشاری خوێن، کە بەمەش مەترسییەکانی جەڵتەی دڵ (Heart Attack)، جەڵتەی مێشک (Stroke)، و کێشەکانی گورچیلە (Kidney Problems) کەمدەکاتەوە.
Diamox, Dazamide
acetazolamide
• زانیارییە فارماکۆلۆژییەکان: - پۆلی دەرمان و میکانیزمی کارکردنی دەرمان: ئەسیتازۆلاماید دەرمانێکە لە پۆلی کاربۆنیک ئەنهایدرەیز ئینھیبیتەرەکان (Carbonic Anhydrase Inhibitors). میکانیزمی کارکردنی بریتییە لە ڕێگریکردن لە ئەنزیمی کاربۆنیک ئەنهایدرەیز کە لە چەندین شوێنی جەستەدا هەیە، بەتایبەتی لە گورچیلەکان، چاوەکان، و سیستەمی دەماری ناوەندیدا. لە گورچیلەکاندا، ئەم ڕێگریکردنە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی هەڵمژینەوەی بایکاربۆناتی سۆدیۆم (sodium bicarbonate)، کە دەبێتە هۆی زیادبوونی دەردانی سۆدیۆم، پۆتاسیۆم، بایکاربۆنات، و ئاو لە ڕێگەی میزەوە، بەمەش کاریگەری میزپێکەر (diuretic) دروست دەکات. لە چاوەکاندا، بە کەمکردنەوەی دروستبوونی شلەی ناو چاو (aqueous humor)، فشاری ناو چاو کەم دەکاتەوە. هەروەها، لە سیستەمی دەماری ناوەندیدا، دەردانی شلەی مێشک و دڕکەپەتک (cerebrospinal fluid - CSF) کەم دەکاتەوە. - گرووپی کیمیایی و تایبەتمەندییەکانی: ئەسیتازۆلاماید لە گرووپی دەرمانە سولفۆنامایدەکانە (sulfonamide derivative). ئەمە خاڵێکی گرنگە چونکە ئەو کەسانەی هەستیارییان بە سولفۆناماید هەیە، نابێت ئەم دەرمانە بەکاربهێنن. تایبەتمەندییە کیمیاییەکانی وای لێدەکات کە بە شێوەیەکی کارا ئەنزیمی کاربۆنیک ئەنهایدرەیز بگرێت و کاریگەرییەکانی دەربخات. - چۆنیەتی کاریگەری لەسەر سیستەمی جەستە: کاریگەری سەرەکی لەسەر گورچیلەکانە وەک میزپێکەرێک، بەڵام کاریگەری گرنگی لەسەر چاوەکان هەیە بۆ کەمکردنەوەی فشاری ناو چاو (intraocular pressure) لە نەخۆشی گلوکۆمادا. هەروەها، کاریگەری لەسەر سیستەمی دەماری ناوەندیش هەیە کە یارمەتیدەرە لە چارەسەرکردنی نەخۆشی بەرزی شاخ و هەندێک جۆری گرتنی مێشک (epilepsy). • فارماکۆکینێتیکس (Pharmacokinetics): - هەڵمژین و بەردەستبوونی زیندەیی: ئەسیتازۆلاماید بە باشی لە کۆئەندامی هەرسەوە هەڵدەمژرێت دوای خواردن. بەردەستبوونی زیندەیی (bioavailability) بەرزە. - دابەشبوون لە جەستەدا: بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جەستەدا دابەش دەبێت، بەتایبەتی لە خوێنبەرە سوورەکان، گورچیلەکان، چاوەکان، و سیستەمی دەماری ناوەندیدا. بە ڕێژەیەکی زۆر بە پڕۆتینەکانی خوێنەوە دەبەسترێتەوە. - میتابۆلیزم و دەرچوون: بە شێوەیەکی بەرچاو لە جگەردا میتابۆلیزە ناکرێت. بە پلەی یەکەم بە شێوەی نەگۆڕدراو لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە دەردەچێت. - نیوە تەمەن و کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی: نیوە تەمەنی (half-life) نزیکەی 4 بۆ 8 کاتژمێرە. کاتی گەیشتن بە لوتکەی بەرزترین چڕی لە خوێندا (peak plasma concentration) دوای خواردن نزیکەی 2 بۆ 4 کاتژمێرە. • بەکارهێنانەکانی کلینیکی: - بەکارهێنانی سەرەکی و پەسەندکراو: بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گلوکۆما (فشاری بەرزی ناو چاو)، ئێدیمای دڵ (کۆبوونەوەی شلەی زیادە بەهۆی کێشەی دڵەوە)، نەخۆشی بەرزی شاخ (altitude sickness) بۆ ڕێگریکردن و چارەسەرکردن، و وەک دەرمانێکی یارمەتیدەر لە هەندێک جۆری ئیپیلێپسیدا. - بەکارهێنانی لاوەکی (Off-label uses) ئەگەر هەبێت: بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی سەرئێشەی ناو مێشک (idiopathic intracranial hypertension) کە پێی دەوترێت pseudotumor cerebri. - نەخۆشییە ئامانجەکان: گلوکۆمای گۆشە کراوە و گۆشە داخراو، ئێدیمای پەیوەست بە دڵ یان دەرمان، نیشانەکانی نەخۆشی بەرزی شاخ وەک سەرئێشە و دڵتێکچوون، و جۆرەکانی گرتنی مێشک وەک petit mal و گرتنە بێ شوێن دیاریکراوەکان. - سوودەکانی چارەسەرکردن و ئەنجامەکان: کەمکردنەوەی فشاری ناو چاو، کەمکردنەوەی کۆبوونەوەی شلەی زیادە لە جەستەدا، سووککردنی نیشانەکانی نەخۆشی بەرزی شاخ، و کۆنترۆڵکردنی گرتنەکانی مێشک. • کاریگەری و کات بۆ دەرکەوتنی سوود: - کاتی دەستپێکردنی کاریگەری: بۆ کاریگەری میزپێکەر، لە ماوەی 1 بۆ 2 کاتژمێردا دەست پێدەکات. بۆ کەمکردنەوەی فشاری ناو چاو، لە ماوەی 1 کاتژمێردا دەست پێدەکات کاتێک بە دەم دەخورێت و لە ماوەی 2 خولەکدا کاتێک بە شێوەی دەرزی (IV) دەدرێت. - ماوەی کارکردنی دەرمان: کاریگەری میزپێکەری نزیکەی 8 بۆ 12 کاتژمێر دەخایەنێت. کاریگەری کەمکردنەوەی فشاری ناو چاو نزیکەی 8 بۆ 12 کاتژمێر دەخایەنێت. - کارلێکەکانی دەرمانی: کارلێک دەکات لەگەڵ سالیسیلاتەکان (salicylates) کە دەتوانێت ببێتە هۆی زیادبوونی ژەهراویبوونی ئەسیتازۆلاماید. هەروەها، دەتوانێت کاریگەری دەرمانەکانی تر وەک لیتیۆم (lithium) و سایکلۆسپۆرین (cyclosporine) بگۆڕێت. بەکارهێنانی لەگەڵ دەرمانە میزپێکەرەکانی تردا دەتوانێت مەترسی تێکچوونی ئەلێکترۆلایتەکان زیاد بکات. - کاریگەری خۆراک لەسەر هەڵمژین: خواردن لەوانەیە کاتی هەڵمژینی دەرمانەکە دوابخات، بەڵام کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر بڕی هەڵمژراو نییە. خواردنی دەرمانەکە لەگەڵ ژەمێکدا دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی دڵتێکچوون و سکچوون. • تایبەتمەندییەکانی گرنگ: - خاڵە کلینیکییە تایبەتەکان: پێویستە بە وریاییەوە بەکاربهێنرێت لەو نەخۆشانەی کێشەی گورچیلە یان جگەریان هەیە، هەروەها پێویستە بەردەوام چاودێری ئاستی ئەلێکترۆلایتەکانی خوێن بکرێت (وەک پۆتاسیۆم و سۆدیۆم). مەترسی دروستبوونی بەردی گورچیلە زیاد دەکات. - جیاوازی لە دەرمانە هاوشێوەکان: ئەسیتازۆلاماید یەکەمین کاربۆنیک ئەنهایدرەیز ئینھیبیتەر بووە و میکانیزمێکی کارکردنی ناوازەی هەیە کە وای لێدەکات لە چەندین حاڵەتی جیاوازدا بەکاربهێنرێت، بەتایبەتی لە گلوکۆما و نەخۆشی بەرزی شاخدا کە دەرمانەکانی تر کاریگەرییان نییە. - پرۆفایلی سەلامەتی و گرنگی چارەسەری: بە گشتی دەرمانێکی سەلامەتە ئەگەر بە دروستی بەکاربهێنرێت و چاودێری پێویست بکرێت. گرنگی چارەسەرییەکەی لە توانای کەمکردنەوەی فشاری ناو چاو و کۆنترۆڵکردنی نیشانەکانی نەخۆشی بەرزی شاخ و هەندێک جۆری ئیپیلێپسیدایە.
Microzide, Esidrix, HydroDIURIL, Oretic
hydrochlorothiazide
هیدرۆکلۆرۆتیازاید دەرمانێکە لە جۆری میزەڕۆکان (دیوریتیک) کە کار دەکات لەسەر گورچیلەکان بۆ زیادکردنی دەردانی میز. ئەم دەرمانە یارمەتی دەدات بۆ کەمکردنەوەی بڕی ئاو و خوێ لە لەشدا، ئەمەش دەبێتە هۆی دابەزینی پەستانی خوێن. میکانیزمی کارکردنی هیدرۆکلۆرۆتیازاید ئەوەیە کە ڕێگری دەکات لە هەڵمژینی سۆدیۆم و کلۆراید لە لولەکانی گورچیلەکان، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە ئاو زیاتر لە لەشدا بمێنێتەوە و لە ڕێگەی میزەوە دەربچێت. بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی پەستانی بەرزی خوێن (هایپەرتێنشن) و ئاوسان (ئیدیمیا) بەکاردێت کە بەهۆی نەخۆشییەکانی دڵ، گورچیلە، یان جگەرەوە دروست دەبێت. هەروەها دەکرێت بۆ چارەسەری بەردی گورچیلە بەکاربهێنرێت. هیدرۆکلۆرۆتیازاید دەرمانێکی کاریگەرە بۆ دابەزاندنی پەستانی خوێن و کۆنتڕۆڵکردنی ئاوسان، بەڵام پێویستە بە ڕێنمایی پزیشک بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی لە کاریگەرییە لاوەکییەکانی دووربخرێیتەوە.